مقدمه اربعين رضوي
اربعين رضوي
چهل حديث از حضرت رضا عليه السلام
محمد مهدي رکني يزدي
بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي
مقدمه
بعد از قرآن مجيد که کلام الهي و وحي خداوندي است، حديث منزلتي برتر و اهميتي بيشتر از ساير منابع اسلامي دارد؛ زيرا نه تنها تفسير و فقه از آن بحر زخار سيرآب شده است، که تاريخ اسلام و علوم ادبي و بلاغي عرب نيز از آبشخور آن شاداب گشته. بدين جهت از سدهي دوم بيش از پيش مورد توجه و حفظ و گردآوري مسلمانان قرار گرفت و جوامع حديثي و صحاح تدوين شد، مخصوصا که توصيهي رسول مکرم و اهل بيت معصومش - صلوات الله عليهم - هم به يادگيري و حفظ نقل آن شده بود. [1] .
از احاديثي که به اين حفظ و ابلاغ ترغيب کرده حديثي است مشهور و مستند که با الفاظ گوناگون در کتب شيعه و اهل سنت [2] .
آمده، و امام ابوالحسن الرضا - عليه آلاف التحية و الثناء - آن را به نقل از پدران خود از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله چنين روايت کردهاند:
من حفظ علي امتي أربعين حديثا ينتفعون بها بعثه الله يوم القيامه فقيها عالما: [3] .
هر کس براي امت من چهل حديث که از آن نفع برند حفظ کند خداوند او را در روز رستاخيز فقيهي دانشمند برانگيزاند.
اين حديث انگيزهي تأليف کتابهايي به نام «اربعين» يا «چهل حديث» شد، که هر يک بر حسب نظر و انتخاب مؤلف موضوع يا موضوعاتي را در بر دارد و معمولا با شرح و بسطي لازم همراه است.
به پيروي از اين سنت پسنديدهي ديني دفتر حاضر شامل چهل حديث از امام هشتم حضرت رضا عليهالسلام فراهم آمد، به صورتي که آيتي محکم از اعتقادات اسلامي و آينهاي درخشان از معارف عترت پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله باشد. براي نيل به اين مقصود احاديثي انتخاب شد که هم اصول اعتقادي را در برداشته باشد، مانند توحيد و کيفيت انتساب صفات به آفريدگار و مسألهي امامت و جبر و تفويض، و هم اخلاق و تربيت اسلامي و آداب اجتماعي را بيان کند، و بر روي هم بينش درست شيعه و سيرهي ائمهي معصوم و منصوص ما را از زبان عالم آل محمد عليهالسلام ارائه دهد، و بدين صورت انتظار بجايي که از بنياد پژوهشهاي اسلامي آستان قدس رضوي در نشر معارف شيعه ميرود برآورده گرداند.
>اشاره
اشاره
براي اينکه خوانندگان پيش آگاهي اجمالي نسبت به اوضاع ديني و فرهنگي آن زمان داشته باشند به اشاره گوييم:
حدود پنجاه سال حيات حضرت رضا عليهالسلام (203-148) مصادف بود با تشعب علوم اسلامي و تخصص دانشمندان در يک يا چند علم، در نتيجه دانشهايي چون تفسير، قرائت، فقه، حديث، تاريخ، رجال، علوم ادبي و کلام رفته رفته پيشرفت کرد، با اين ويژگي که تحقيقات و بحث و فحص دانشمندان همه بر محور کلام الله و حديث رسول الله صلي الله عليه و آله بود، و براي تفسير و معرفي ارزشهاي اين دو گنجينهي گرانبها انجام ميگرفت.
در کنار اين کوششهاي علمي - اسلامي به درخواست و تشويق خلفاي عباسي - مخصوصا مأمون - ترجمهي کتابهاي فلسفي يوناني و سرياني و پهلوي به عربي شروع شد، و بدين گونه حوزههاي ديني با اين رهآورد غربي روياروي شدند. آشنايي با اين دانشها البته به پربار کردن و گسترش علوم رايج کمک کرد، اما اسلام ناب را با آراء و افکار بشري در آميخت و شبهات و بحثهاي تازهاي را به وجود آورد که از پي آمدهايش کم اهميت شمردن و سادهانگاري تعليمات فطري و تربيتي قرآن مجيد و اشتغال به بحثهاي ذهني فلسفي و جدالهاي بيحاصل بود و به بيان ديگر نوعي غربزدگي.
در چنين اوضاعي فرهنگي بود که حضرت رضا عليهالسلام با آگاهي کامل از رويدادهاي علمي و سياسي آن زمان، جهاد علمي خود را آغاز نمودند، و با بيدار کردن افکار و تفسير صحيح آيات و نشر احاديث نبوي و پاسخ شبهات و شرکت پيروزمندانه در مجالس مناظره و بحث آزاد با علماي ساير ملل و نحل، رسالت الهي و وظيفهي پيشوايي خود را به وجه احسن انجام ميدادند.
احاديث برگزيده نمونهي اندکي از دانش فراوان هشتمين حجت خدا و نموداري از معرفي اسلام راستين ميباشد.
محمد مهدي رکني يزدي
گنبدطلایی امام رضا