::‌ گنبدطلای امام رضا ::

توحيد و معارف اسلامي

>حديث 07

>حديث 08

>حديث 09

>حديث 10

>حديث 11

>حديث 12

حديث 07

عن القاسم بن مسلم عن اخيه عبد العزير بن مسلم قال سألت الرضا (عليه‏السلام)عن قول الله عزوجل: (نسوا الله فنسيهم) [1]  فقال: ان الله تعالي لا ينسي و لا يسهو و انما ينسي و يسهو المخلوق المحدث، الا تسمعه عزوجل يقول: (و ما کان ربک نسيا) [2]  ، و انما يجازي من نسيه و نسي لقاء يومه بان ينسيهم انفسهم کما قال الله عزوجل: (و لا تکونوا کالذين نسوا الله فانسيهم انفسهم اولئک هم الفاسقون) [3]  ، و قال تعالي: (فاليوم ننسيهم کما نسوا لقاء يومهم هذا) [4]  اي نترکهم کما ترکوا الاستعداد للقاء يومهم هذا.  عيون اخبار الرضا 125:1 حديث 18 

قاسم بن مسلم از قول برادرش عبد العزيز بن مسلم مي‏گويد: از امام علي بن موسي عليه‏السلام درباره آيه کريمه‏ي «خداي را از ياد بردند و خدا هم آنها را از ياد برد» پرسيدم در پاسخ فرمود: خداوند فراموشکار نيست و اشتباه هم نمي‏کند، و اين آفريده‏ي حادث يعني انسان است که هم اشتباه مي‏کند و هم فراموشکار است. مگر نشنيدي خداوند عزوجل مي‏فرمايد: 

«پروردگار تو فراموشکار نيست» خداوند آن کس را که او را فراموش کند و روز قيامت را از ياد برد کيفر خواهد داد، و کيفرش آن است که آنها حتي خود را فراموش کنند. چنانکه خداوند عزوجل فرمود: 

«مانند آنها که خداي را از ياد بردند نباشيد، که او [هم]  آنها را دچار خودفراموشي کرد، آنها همان نافرمانانند». 

خداوند فرمود: «امروز ما آنها را فراموش مي‏کنيم، همان‏طور که [در دنيا]  آنها روز قيامت و زمان ديدار حق را فراموش کردند»، يعني ما آنها را به خود وامي‏گذاريم آن چنان که آنها آمادگي براي ديدار اين روز [قيامت]  را واگذاشتند. 

حديث 08

عن ابراهيم بن ابي‏محمود قال: سألت اباالحسن الرضا (عليه‏السلام) عن قول الله تعالي: (و ترکهم في ظلمات لايبصرون) [5]  فقال: ان الله تبارک و تعالي لا يوصف بالترک کما يوصف خلقه، لکنه متي علم انهم لا يرجعون عن الکفر و الضلال، منعهم المعاونة و اللطف، و خلي بينهم و بين اختيارهم. 

عيون اخبار الرضا 123:1 

ابراهيم بن ابي‏محمود گفت از امام علي بن موسي الرضا عليه‏السلام، از معني آيه‏ي کريمه‏ي «و ترکهم في ظلمات لا يبصرون» (ايشان را در تاريکيهايي گذاشت که نمي‏بينند) سؤال کردم، فرمود: خداوند را مانند خلقش به ترک فعل توصيف نبايد کرد، ولي آن گاه که دانست آنان از کفر و گمراهي بر نخواهند گشت، خداوند ياري و لطف خود را از آنان باز مي‏گيرد و آنها را به انتخاب خودشان وامي‏گذارد. 

حديث 09

عن علي بن موسي الرضا (عليه‏السلام)، عن ابيه، عن آبائه، عن اميرالمؤمنين (عليه‏السلام)، قال قال رسول الله (صلي الله عليه و آله): قال الله جل جلاله: ما آمن بي من فسر برأيه کلامي، و ما عرفني من شبهني بخلقي، و ما علي ديني من استعمل القياس في ديني.  عيون اخبار الرضا 95:1 

از حضرت رضا عليه‏السلام نقل شده که از قول پدر و اجدادشان تا اميرمؤمنان علي عليه‏السلام روايت کرده‏اند که رسول خدا صلي الله عليه و آله گفت: خدا جل جلاله گفت: کسي که سخنم قرآن را به رأي خود تفسير کند به من ايمان نياورده، و هر کس مرا به مخلوقم تشبيه کند مرا نشناخته است، و آنکه در [احکام]  دينم قياس به کار برد بر دين من نيست. 

حديث 10

عن معاوية قال دخلت علي علي بن موسي الرضا (عليه‏السلام) بمرو فقلت له: يابن رسول الله روي لنا الصادق جعفر بن محمد (عليه‏السلام) قال انه لا جبر و لا تفويض بل امر بين امرين فما معناه؟ قال: من زعم ان الله يفعل افعالنا ثم يعذبنا عليها فقد قال بالجبر، و من زعم ان الله عزوجل فوض امر الخلق و الرزق الي حججه عليهم‏السلام فقد قال بالتفويض. و القائل بالجبر کافر و القائل بالتفويض مشرک. فقلت له يابن رسول الله فما امر بين امرين؟ فقال وجود السبيل الي اتيان ما امروا به، و ترک ما نهوا عنه. فقلت له فهل لله عزوجل مشية و ارادة في ذلک؟ فقال فاما الطاعات، فارادة الله و مشيته فيها الامر بها و الرضا لها و المعاونة عليها، و ارادته و مشيته في المعاصي النهي عنها و السخط لها و الخذلان عليها. 

نقل شده از معاويه که گفت در مرو بر علي بن موسي عليه‏السلام وارد شدم و گفتم از امام صادق جعفر بن محمد عليه‏السلام براي ما روايت کرده‏اند که فرمود: 

نه جبر است و نه تفويض (واگذاشتن کارها به انسان) بلکه امري است ميان اين دو، معني اين سخن چيست؟ حضرت فرمودند: هر کس تصور کند که فاعل اعمال ما خداست و سپس او خود ما را به آن عذاب فرمايد به جبر سخن مي‏گويد، و هر کس تصور کند که خداوند کار آفرينش و روزي را به حجتهاي خويش واگذارده به تفويض معتقد شده است. جبري کافر است و معتقد به تفويض مشرک. پرسيدم اي پسر پيغمبر! امر بين امرين چيست؟ فرمود: وجود راهي است براي بجا آوردن آنچه به آن امر شده و ترک آنچه از آن نهي شده. به حضرتش گفتم: آيا خداي را خواست و اراده‏اي در اين هست؟ فرمود: اما در طاعات اراده و خواست خدا در آن، همان فرماني است که براي بجا آوردن آنها داده، و خشنودي که از عمل به آنها دارد، و کمکي که در آن کار به بنده‏اش مي‏کند. اراده و خواست خدا در معاصي نهي از آنها و خشم و ناخشنودي از انجام دادن گناه و واگذاشتن گناهکار به خودش است. 

قلت فهل الله فيها القضاء؟ قال نعم، ما من فعل يفعله العباد من خير او شر الا و لله فيه قضاء. قلت: ما معني هذا القضاء؟ قال: الحکم عليهم بما يستحقونه علي افعالهم من الثواب و العقاب في الدنيا و الاخرة. 

عيون اخبار الرضا 124:1 

حديث 11

عن فضل بن شاذان قال: قال الرضا(عليه‏السلام) في دعائه، سبحان من خلق الخلق بقدرته، و اتقن ما خلق بحکمته، و وضع کل شي‏ء منه موضعه بعلمه، سبحان من يعلم خائنة الاعين، و ما تخفي الصدور، و ليس کمثله شي‏ء، و هو السميع البصير. عيون اخبار الرضا 118:1 

پرسيدم آيا خداي را در آنچه فرموديد قضايي هست؟ فرمود: آري، هر کار نيک يا بد که از بندگان سرزند خدا را بر آن قضا و حکمي است. 

پرسيدم معني اين قضا چيست؟ فرمود: حکمش بر آنان به آنچه - بواسطه‏ي کردارشان - از ثواب يا عقاب استحقاق دارند. 

فضل بن شاذان مي‏گويد: از امام علي بن موسي عليه‏السلام شنيدم که در دعاي خويش مي‏گفت: منزه است خدايي که موجودات را به قدرت خود آفريد، و آنچه را آفريد به حکمتش محکم و استوار ساخت و به علم و دانشش هر چيز را به جاي خويش نهاد. منزه است خدايي که خيانت چشمها (را در دزديده نگريستن) و آنچه دلها پنهان کند همه را مي‏داند، مانند او هيچ کس نيست و او شنواي بيناست. 

حديث 12

عن ياسر الخادم قال قلت للرضا (عليه‏السلام) ما تقول في التفويض؟ فقال: ان الله تبارک و تعالي فوض الي نبيه (صلي الله عليه و آله) أمر دينه، فقال: (ما آتيکم الرسول فخذوه و ما نهيکم عنه فانتهوا). [6]  فأما الخلق و الرزق فلا، ثم قال (عليه‏السلام): ان الله عزوجل يقول: (الله خالق کل شي‏ء) [7]  ، و هو يقول: (الله الذي خلقکم ثم رزقکم ثم يميتکم ثم يحييکم، هل من شرکائکم من يفعل من ذلکم من شي‏ء، سبحانه و تعالي عما يشرکون). [8] . عيون اخبار الرضا 202:2 

ياسر خادم گويد به حضرت رضا عليه‏السلام گفتم: درباره‏ي تفويض (واگذاري خدا امور را به رسول اکرم)[9]  چه مي‏گوييد؟ 

حضرت پاسخ دادند: خداي تبارک و تعالي کار دين را به پيامبرش صلي الله عليه و آله واگذاشت و گفت: «آنچه رسول به شما دهد بگيريد و بپذيريد، و از آنچه شما را نهي کرد خودداري کنيد»، اما آفرينش و روزي دادن نه [به رسول واگذار نشد.]  

سپس حضرت فرمود: همانا خداي عزوجل مي‏گويد: «خدا آفريدگار هر چيزي است»، و نيز مي‏گويد: «خداست که شما را آفريد، سپس به شما روزي داد، و بعد شما را مي‏ميراند و پس از آن زنده مي‏گرداند. آيا در ميان شريکان شما کسي هست که چيزي از اين کارها را بتواند بکند؟ الله منزه و برتر است از آنچه با او شريک مي‏کنند». 

[1] توبه 67.

[2] مريم 64.

[3] حشر 19.

[4] اعراف 51.

[5] بقره 17.

[6] الحشر، 7.

[7] الرعد، 16.

[8] الروم، 40.

[9] در کتاب التعريفات از سيد شريف جرجاني آمده: المفوضية گروهي که معتقدند خدا آفرينش دنيا را به حضرت محمد صلي الله عليه و آله واگذار کرده است (ص 98).